Wat zijn de oorzaken van osteopenie en osteoporose?
Botontkalking ontstaat als je lichaam meer bot afbreekt dan het opbouwt. Sommige oorzaken horen bij ouder worden, andere kun je zelf beïnvloeden. Hier vind je ze overzichtelijk op een rij.
In het kort
- Botontkalking ontstaat als je lichaam meer bot afbreekt dan opbouwt.
- De grootste factoren zijn leeftijd en bij vrouwen de overgang.
- Ook erfelijkheid, bepaalde medicijnen en ziekten spelen mee.
- Leefstijl (roken, alcohol, weinig bewegen) en voeding kun je zelf beïnvloeden.
Hoe ontstaat botontkalking?
Bot is levend weefsel dat voortdurend wordt afgebroken en opnieuw opgebouwd. Tot ongeveer je dertigste bouw je meer bot op dan je afbreekt; daarna verschuift die balans langzaam.1 Verloopt de afbraak sneller dan de opbouw, dan daalt de botdichtheid en worden je botten brozer.2
Leeftijd en de overgang
Naarmate je ouder wordt, neemt de botmassa geleidelijk af. Bij vrouwen versnelt dit sterk na de overgang, doordat de aanmaak van het hormoon oestrogeen daalt — en oestrogeen helpt de botten sterk te houden.2 Bij mannen daalt de botdichtheid meestal later en geleidelijker.2
Hormonale oorzaken
Naast oestrogeen spelen ook andere hormonen een rol. Een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie) versnelt de botstofwisseling. Bij mannen kan een tekort aan testosteron bijdragen aan botverlies.2
Erfelijkheid
Osteoporose zit deels in de familie. Heeft een van je ouders ooit een heupbreuk gehad, dan loop je zelf een hoger risico.2
Medicijnen
Langdurig gebruik van bepaalde medicijnen kan botontkalking veroorzaken. Het bekendste voorbeeld is langdurig gebruik van prednison en andere corticosteroïden.1 Gebruik je zulke medicijnen langere tijd? Bespreek dan met je arts of extra aandacht voor je botten nodig is.
Onderliggende ziekten
Sommige aandoeningen verhogen het risico, zoals reumatoïde artritis, de ziekte van Crohn, coeliakie en een te snel werkende schildklier.1 Bij osteoporose op jonge leeftijd of onverwacht ernstig botverlies zoekt de arts daarom vaak naar een onderliggende oorzaak.
Leefstijl: wat je zelf kunt beïnvloeden
Roken en veel alcohol versnellen botverlies, en te weinig beweging zorgt dat je botten minder prikkels krijgen om sterk te blijven.13 Juist hier valt winst te behalen: stoppen met roken, matig zijn met alcohol en regelmatig gewichtdragend bewegen helpen je botten.
Voeding
Je botten hebben bouwstoffen nodig, vooral calcium en vitamine D. Een langdurig tekort daaraan draagt bij aan botontkalking.3 Lees meer over voeding en supplementen.
Laag lichaamsgewicht
Een (te) laag lichaamsgewicht verhoogt het risico, doordat er minder belasting op het skelet komt. Let op: ook mensen met een gezond gewicht kunnen osteopenie of osteoporose hebben, zeker met andere risicofactoren.2
Ouder worden · overgang · osteoporose in de familie · laag lichaamsgewicht · langdurig prednisongebruik · roken · veel alcohol · weinig beweging · te weinig calcium of vitamine D · bepaalde ziekten. Herken je er meerdere? Bespreek met je huisarts of onderzoek zinvol is.
Bronnen
- Thuisarts.nl (Nederlands Huisartsen Genootschap) — Botontkalking. thuisarts.nl/botontkalking (geraadpleegd juli 2026).
- Osteoporose Vereniging — Wat is osteoporose. osteoporosevereniging.nl (geraadpleegd juli 2026).
- Voedingscentrum — Botontkalking en osteoporose. voedingscentrum.nl (geraadpleegd juli 2026).